Sporcu Plağı Nedir? Nasıl Yapılır ve Nasıl Temizlenir?

Sporcu Plağı Nedir, Nasıl Yapılır ve Nasıl Kullanılır?

Spor sırasında yalnızca kaslar ve eklemler değil, dişler ve ağız çevresindeki dokular da yaralanma riski taşır. Özellikle temas, çarpışma veya düşme ihtimali bulunan sporlarla ilgilenen kişiler için sporcu plağı, koruyucu ekipmanın önemli bir parçasıdır.

Sporcu plağı; dişleri, dudakları, dili, yanakları ve çevre dokuları darbelere karşı korumaya yardımcı olmak amacıyla kullanılan ağız içi bir apareydir. “Sporcu ağız koruyucusu” veya “sporcu dişliği” olarak da bilinir.

Amatör ya da profesyonel düzeyde spor yapan kişilerde kullanılabilir. Koruyucunun sporcunun ağız yapısına ve yaptığı sporun özelliklerine uygun olması; kullanım rahatlığı ve koruyuculuk açısından önem taşır.

Sporcu Plağı Ne İşe Yarar?

Sporcu plağı, spor sırasında ağız ve yüz bölgesine gelen darbenin etkisini dağıtmaya yardımcı olur.

Doğru planlanmış bir sporcu plağı:

* Diş kırığı ve çatlağı riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
* Dişlerin yer değiştirmesi veya tamamen yerinden çıkması riskini azaltabilir.
* Dudak, dil ve yanakların dişlere çarpmasını sınırlayabilir.
* Dişlere ve çevre dokulara ulaşan darbe kuvvetini dağıtmaya yardımcı olabilir.
* Ortodontik apareylerin yumuşak dokulara zarar verme riskini azaltabilir.
* Sporcuya antrenman ve müsabaka sırasında güven hissi sağlayabilir.

Hiçbir sporcu plağı yaralanma riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte doğru tasarlanmış, ağza uyumlu ve düzenli kullanılan bir plak olası yaralanmaların etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.

Kimler Sporcu Plağı Kullanmalıdır?

Sporcu plağı yalnızca profesyonel sporcular için değildir. Ağız ve yüz bölgesine darbe gelme ihtimali bulunan sporlarla amatör olarak ilgilenen kişiler de ağız koruyucusu kullanabilir.

Sporcu plağı özellikle şu spor dallarında değerlendirilebilir:

* Futbol
* Basketbol
* Voleybol
* Hentbol
* Boks ve kick boks
* Karate ve tekvando
* Güreş
* Rugby
* Hokey
* Bisiklet
* Kaykay
* Jimnastik
* Kayak ve snowboard
* Temas veya düşme riski bulunan diğer aktiviteler

Plağın gerekliliği ve tasarımı; sporcunun yaşı, yaptığı spor, temas düzeyi, diş yapısı ve varsa ortodontik tedavisi dikkate alınarak belirlenir.

Sporcu Plağı Çeşitleri Nelerdir?

Sporcu ağız koruyucuları genel olarak üç grupta değerlendirilebilir.

Hazır Sporcu Dişlikleri

Standart boyutlarda üretilir ve doğrudan kullanılır. Ağız yapısına özel hazırlanmadıkları için bazı sporcularda yeterli uyum ve konfor sağlamayabilir.

Isıtılarak Şekillendirilen Plaklar

Sıcak suda yumuşatıldıktan sonra kişinin dişlerine bastırılarak şekillendirilen ürünlerdir. Hazır ürünlere göre ağıza daha fazla uyum sağlayabilir ancak profesyonel ölçüyle üretilen plaklarla aynı hassasiyete sahip olmayabilir.

Kişiye Özel Sporcu Plağı

Diş hekimi tarafından alınan ölçü veya dijital tarama üzerinden, sporcunun dişlerine özel olarak hazırlanır. Yapılan sporun temas düzeyi, yaş, diş dizilimi ve ortodontik tedavi gibi özelliklere göre tasarlanabilir.

Kişiye Özel Sporcu Plağının Avantajları Nelerdir?

Kişiye özel hazırlanan bir sporcu plağı:

* Dişlere daha uyumlu biçimde oturur.
* Ağızda tutulması için sürekli dişlerin sıkılmasını gerektirmez.
* Spor sırasında kolayca yerinden çıkmaz.
* Nefes almayı ve konuşmayı daha az etkileyebilir.
* Sporcunun yaptığı branşa göre uygun kalınlıkta planlanabilir.
* Dişlerin ve çevre dokuların yapısına göre şekillendirilebilir.
* Hazır ağız koruyucularına kıyasla daha konforlu olabilir.
* Çocuklar ve ortodontik tedavi gören kişiler için özel olarak tasarlanabilir.

Sporcu Plağı Nasıl Yapılır?

Kişiye özel sporcu plağının hazırlanması birkaç aşamadan oluşur.

1. Ağız ve Diş Muayenesi Yapılır

Ölçü alınmadan önce sporcunun ağız ve diş sağlığı değerlendirilir.

Muayenede:

* Diş çürükleri,
* Diş eti problemleri,
* Sallanan veya travma görmüş dişler,
* Eski dolgular ve kaplamalar,
* Ortodontik braketler,
* Sürmekte olan dişler,
* Eksik dişler,
* Çene kapanışı,
* Daha önce yaşanan spor yaralanmaları

incelenir.

Aktif çürük, enfeksiyon veya tedavi gerektiren başka bir problem varsa plağın hazırlanmasından önce gerekli planlama yapılabilir.

2. Yapılan Sporun Risk Düzeyi Belirlenir

Her spor dalında karşılaşılan darbenin yönü ve şiddeti aynı değildir. Bu nedenle yalnızca ağız ölçüsü değil, sporcunun yaptığı branş da değerlendirilmelidir.

Planlama sırasında:

* Sporun temas düzeyi,
* Darbe ve düşme ihtimali,
* Sporcunun yaşı,
* Antrenman sıklığı,
* Profesyonel veya amatör kullanım,
* Ortodontik tedavi durumu,
* Daha önceki diş travmaları

dikkate alınır.

Bu değerlendirme plağın materyalinin, kalınlığının ve tasarımının belirlenmesine yardımcı olur.

3. Sporcu Plağının Ölçüsü Alınır

Sporcu plağının ölçüsü geleneksel ölçü yöntemiyle veya uygun durumlarda ağız içi dijital tarayıcıyla alınabilir.

Geleneksel Ölçü Yöntemi

Uygun büyüklükte bir ölçü kaşığı seçilir. Ölçü materyali kaşığa yerleştirilerek dişlerin ve çevre dokuların kaydı alınır. İşlem genellikle kısa sürer ve dişlerde aşındırma yapılmasını gerektirmez.

Elde edilen ölçü kullanılarak dişlerin bir modeli hazırlanır. Sporcu plağı bu model üzerinde şekillendirilir.

Dijital Ölçü Yöntemi

Ağız içi tarayıcıyla dişlerin ve çevre dokuların üç boyutlu görüntüsü oluşturulur. Böylece fiziksel ölçü materyali kullanılmadan dijital bir ağız modeli elde edilebilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı; kliniğin olanaklarına, sporcunun ağız yapısına ve hazırlanacak plağın üretim tekniğine göre belirlenir.

Sporcu Plağı Ölçüsü Alınırken Acı Hissedilir mi?

Sporcu plağı ölçüsü alınırken dişlerde kesme, aşındırma veya anestezi yapılması gerekmez. Bu nedenle işlem genellikle ağrısızdır.

Geleneksel ölçü sırasında ağız içinde kısa süreli dolgunluk veya öğürme hissi oluşabilir. Ölçü kaşığının doğru seçilmesi ve işlemin uygun teknikle yapılması bu rahatsızlığı azaltmaya yardımcı olur.

Sporcu Plağı Laboratuvarda Nasıl Hazırlanır?

Ölçü veya dijital tarama sonucunda elde edilen model üzerinde, ağız içinde kullanıma uygun materyal şekillendirilir.

Üretim sırasında genel olarak:

* Diş modelinin hazırlanması,
* Uygun materyal ve kalınlığın seçilmesi,
* Plağın ısı ve basınçla model üzerine adapte edilmesi,
* Kenarların düzeltilmesi,
* Yüzeylerin pürüzsüzleştirilmesi,
* Plağın ağız içinde kontrol edilmesi

aşamaları uygulanır.

Kullanılan üretim tekniği ve materyal, yapılan sporun temas düzeyine ve sporcunun bireysel ihtiyaçlarına göre değişebilir.

Sporcu Plağı Ağıza Nasıl Uygulanır?

Hazırlanan sporcu plağı teslim randevusunda ağız içinde denenir.

Diş hekimi:

* Plağın dişlere tam oturup oturmadığını,
* Kenarlarının diş etini rahatsız edip etmediğini,
* Nefes alma ve konuşma konforunu,
* Çene kapanışını,
* Plağın hareket edip etmediğini,
* Kolay takılıp çıkarılabildiğini

kontrol eder.

Gerekli görülürse plağın kenarlarında ve temas noktalarında düzenleme yapılır. Sporcuya plağın nasıl takılıp çıkarılacağı, nasıl temizleneceği ve hangi durumlarda kontrole getirilmesi gerektiği anlatılır.

İyi Bir Sporcu Plağı Nasıl Olmalıdır?

Uygun bir sporcu plağı:

* Dişlere sıkı fakat rahatsız etmeyecek şekilde oturmalıdır.
* Ağız açıldığında kolayca düşmemelidir.
* Nefes almayı belirgin biçimde zorlaştırmamalıdır.
* Konuşmayı mümkün olduğunca az etkilemelidir.
* Diş etlerinde batma veya yara oluşturmamalıdır.
* Keskin ve pürüzlü kenarlar içermemelidir.
* Yapılan sporun risk düzeyine uygun koruma sağlamalıdır.

Plağın ağızda durması için sürekli ısırılması gerekiyorsa, spor sırasında çıkıyorsa veya nefes almayı belirgin şekilde etkiliyorsa uyumu kontrol edilmelidir.

Sporcu Plağı Nasıl Kullanılır?

* Plak antrenman ve müsabaka başlamadan önce takılmalıdır.
* Temas veya düşme riski devam ettiği sürece ağızda tutulmalıdır.
* Plağın ağız içinde çiğnenmesinden kaçınılmalıdır.
* Kullanımdan önce çatlak, yırtık veya şekil değişikliği açısından kontrol edilmelidir.
* Hasar gören plak kullanılmaya devam edilmeden önce diş hekimine gösterilmelidir.
* Plak başka kişilerle paylaşılmamalıdır.
* Hareketli ortodontik apareyler, diş hekiminin farklı bir önerisi yoksa temas sporları sırasında çıkarılmalıdır.

Sporcu Plağı Nasıl Temizlenir?

Sporcu plağı ağız içinde kullanıldığı için üzerinde tükürük, bakteri ve yiyecek artıkları birikebilir. Bu nedenle her kullanımdan sonra temizlenmelidir.

Her Kullanımdan Sonra

* Plak soğuk veya ılık suyla durulanmalıdır.
* Yumuşak bir diş fırçasıyla nazikçe temizlenebilir.
* Temizlendikten sonra fazla suyu alınmalı ve kurumaya bırakılmalıdır.
* Tamamen kapalı ve nemli bir ortamda saklanmamalıdır.

Belirli Aralıklarla

* Soğuk veya ılık sabunlu suyla temizlenip iyice durulanabilir.
* Diş hekiminin önerdiği plak temizleme ürünleri kullanılabilir.
* Plak düzenli diş kontrollerine götürülerek uyumu ve hijyeni değerlendirilmelidir.

Sporcu Plağı Temizlenirken Nelere Dikkat Edilmelidir?

* Kaynar veya çok sıcak su kullanılmamalıdır.
* Bulaşık makinesinde yıkanmamalıdır.
* Çamaşır suyu gibi güçlü kimyasallarla temizlenmemelidir.
* Sert fırçalarla aşındırılmamalıdır.
* Doğrudan güneş altında veya sıcak araç içinde bırakılmamalıdır.
* Havalandırması olmayan kaplarda uzun süre nemli tutulmamalıdır.
* Evcil hayvanların ulaşabileceği yerlerde bırakılmamalıdır.

Yüksek sıcaklık plağın biçimini bozabilir ve ağıza olan uyumunu değiştirebilir.

Sporcu Plağı Nasıl Saklanmalıdır?

Temizlenen sporcu plağı, hava delikleri bulunan dayanıklı bir saklama kutusunda muhafaza edilmelidir.

Saklama kutusu da düzenli olarak temizlenmelidir. Plak çanta içinde açıkta, peçeteye sarılı veya doğrudan spor ekipmanlarının arasında bırakılmamalıdır.

Kutunun üzerine sporcunun adı ve iletişim bilgileri yazılabilir. Böylece takım antrenmanları ve müsabakalar sırasında diğer plaklarla karışması önlenebilir.

Sporcu Plağı Ne Kadar Zamanda Bir Değiştirilmelidir?

Sporcu plağı için herkes adına geçerli tek bir değiştirme süresi bulunmaz. Yenileme zamanı; sporcunun yaşı, ağız gelişimi, kullanım sıklığı, yapılan spor, materyalin aşınması ve dişlerde gerçekleştirilen tedavilere göre değişir.

Plak şu durumlarda gecikmeden değiştirilmelidir:

* Dişlere artık tam oturmuyorsa,
* Ağızda gevşiyor veya düşüyorsa,
* Çatlak, yırtık ya da delinmişse,
* Belirgin biçimde incelmişse,
* Kenarları sertleşmiş veya şekli bozulmuşsa,
* Nefes almayı ya da konuşmayı eskisinden daha fazla etkiliyorsa,
* Ağız içinde yara oluşturuyorsa,
* Temizliğe rağmen kötü koku veya renk değişikliği devam ediyorsa,
* Dolgu, kaplama, implant veya ortodontik tedavi sonrasında ağız yapısı değişmişse.

Plak yoğun kullanılıyorsa her sezon başlangıcında diş hekimi tarafından kontrol edilmesi yararlı olabilir. Değiştirme kararı yalnızca geçen süreye göre değil, plağın mevcut uyumu ve fiziksel durumu değerlendirilerek verilmelidir.

Çocuklarda Sporcu Plağı Ne Sıklıkla Değiştirilir?

Çocuk ve genç sporcularda çene gelişimi devam eder ve yeni dişler sürer. Bu nedenle sporcu plağı yetişkinlere göre daha kısa sürede uyumunu kaybedebilir.

Çocuklarda plak:

* Yeni bir diş sürdüğünde,
* Süt dişi düştüğünde,
* Çene gelişimine bağlı olarak sıkmaya başladığında,
* Ağızda gevşediğinde,
* Ortodontik tedaviye başlandığında,
* Hasar veya aşınma görüldüğünde

kontrol edilmeli ve gerekirse yenilenmelidir.

Çocuk sporcuların plakları sezon başlangıcında ve rutin diş hekimi muayenelerinde mutlaka değerlendirilmelidir.

Diş Teli Kullananlar Sporcu Plağı Kullanabilir mi?

Evet. Diş teli kullanan sporcular için de ağız koruyucusu hazırlanabilir. Ancak dişlerin ortodontik tedavi sırasında hareket etmesi ve braketlerin ağız içinde bulunması nedeniyle plağın tasarımı özel olarak yapılmalıdır.

Ortodontik sporcu plağı:

* Braketleri ve yumuşak dokuları koruyacak,
* Diş hareketleri için yeterli alan bırakacak,
* Ağız içinde baskı oluşturmayacak,
* Düzenli olarak kontrol edilebilecek

şekilde planlanmalıdır.

Ortodontik tedavi devam ederken plağın uyumu daha sık değişebileceğinden diş hekimi ve ortodontist kontrolleri aksatılmamalıdır.

Sporcu Plağı ile Gece Plağı Aynı Şey midir?

Hayır. Sporcu plağı ile diş sıkma amacıyla kullanılan gece plağı farklı apareylerdir.

* Sporcu plağı, spor sırasında meydana gelebilecek darbelere karşı koruma amacıyla tasarlanır.
* Gece plağı, diş sıkma ve gıcırdatmaya bağlı kuvvetlerin kontrolüne yardımcı olmak amacıyla kullanılır.

Materyalleri, kalınlıkları ve tasarımları farklı olabileceği için birbirlerinin yerine kullanılmamalıdır.

Sporcu Plağı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sporcu plağı yalnızca üst dişlere mi yapılır?

Ağız koruyucuları çoğunlukla üst dişler için hazırlanır. Ancak alt çenedeki ortodontik braketler, diş yapısı veya özel koruma ihtiyaçları nedeniyle farklı bir tasarım önerilebilir.

Sporcu plağıyla konuşmak mümkün müdür?

İlk kullanımlarda kısa bir alışma süreci yaşanabilir. Ağıza uygun hazırlanan kişiye özel bir plak, konuşmayı ve nefes almayı mümkün olduğunca az etkileyecek şekilde tasarlanır.

Plak kullanılmadığında neden kutusunda saklanmalıdır?

Havalandırmalı ve dayanıklı bir kutu plağı darbe, kirlenme ve şekil değişikliğinden korur. Hava delikleri, plağın kurumasına yardımcı olur.

Sporcu plağı ağrı yapar mı?

Doğru uyuma sahip bir plak ağrıya neden olmamalıdır. Dişlerde baskı, diş etlerinde yara veya çene bölgesinde rahatsızlık oluşuyorsa plak diş hekimi tarafından kontrol edilmelidir.

Plak kaybolursa eski ölçüden tekrar yapılabilir mi?

Bu durum ölçünün veya dijital kaydın güncelliğine bağlıdır. Özellikle çocuklarda, ortodontik tedavi görenlerde veya yeni diş tedavisi yapılan kişilerde yeniden ölçü alınması gerekebilir.

Kişiye Özel Sporcu Plağınızı Düzenli Kontrol Ettirin

Sporcu plağının yalnızca hazırlanmış olması yeterli değildir. Koruyucunun düzenli kullanılması, doğru şekilde temizlenmesi ve ağız yapısına uyumunun belirli aralıklarla kontrol edilmesi gerekir.

Sporunuzu yaparken performansınıza odaklanın; dişlerinizi korumayı antrenman ekipmanınızın bir parçası hâline getirin.

Kişiye özel sporcu plağı, ağız ölçüsü ve sporcu diş hekimliği uygulamaları hakkında bilgi almak için kliniğimizle iletişime geçebilirsiniz.